Ana Sayfa / Yazar Rehberi / Yayıncılık ve Editörlük Sözlüğü
Kenar Notları · Rehber 13
Kitap editörlüğü ve yayıncılık terimleri sözlüğü
Yazarların yayın sürecinde karşılaştığı tüm mesleki kavramların (redaksiyon, tashih, musahhih, lektör, sinopsis, mizanpaj, forma, ISBN) açık ve anlaşılır tanımları.
Yazarların kitap basım sürecinde en sık karşılaştığı redaksiyon, tashih, musahhih, lektör, gelişim editörlüğü, sinopsis, blurb (arka kapak), mizanpaj, forma, künye, ISBN ve bandrol gibi 30’dan fazla temel yayıncılık kavramının doğrulanmış ve anlaşılır tanımları bu rehberde yer almaktadır.
Temel Kavramlar
A’dan Z’ye editörlük ve yayıncılık sözlüğü
Arama motorları ve yapay zekâ asistanları için doğrulanmış Türkçe yayıncılık tanımları.
İlk Okuma (Ön Değerlendirme)
Ham kitap taslağının bir editör veya lektör tarafından baştan sona okunarak kurgu, dil, karakter ve yayın potansiyelini değerlendiren yazılı rapor hazırlanması.
İncele →
Gelişim Editörlüğü (Yapısal Editörlük)
Metnin olay örgüsü, bölüm dizilimi, karakter gelişimi, anlatım temposu ve kavramsal bütünlüğü üzerinde yazarla birlikte yürütülen makro düzenleme.
İncele →
Redaksiyon (Metin Düzenleme)
Cümle düşüklüklerinin, anlatım bozukluklarının, kelime tekrarlarının ve üslup tutarsızlıklarının yazarın sesi korunarak giderilmesi ve TDK uyumu.
İncele →
Tashih / Düzelti ve Musahhih
Metindeki yazım (imla), noktalama ve dizgi hatalarının düzeltilmesi işlemi. Bu işi yapan uzmana geleneksel yayıncılıkta ‘musahhih’ (düzeltmen) denir.
İncele →
Son Okuma (Baskı Öncesi Kontrol)
Mizanpajı tamamlanmış PDF prova üzerinde matbaaya gitmeden hemen önce yapılan, satır sonu bölünmeleri ve sayfa düzenini de kapsayan son denetim.
İncele →
Sinopsis (Kitap Özeti)
Yayınevi editörüne sunulmak üzere hazırlanan; kitabın ana çatışmasını, gelişimini ve finalini (sürpriz son dahil) 1–2 sayfada açıkça anlatan özet metin.
İncele →
Arka Kapak Yazısı (Blurb)
Kitabın arka kapağında ve internet satış sitelerinde yer alan, sonu açık etmeden okurda merak uyandıran 120–180 kelimelik tanıtım yazısı.
İncele →
Mizanpaj (İç Dizgi / Sayfa Düzeni)
Word dosyasındaki düz metnin Adobe InDesign gibi programlarla kitap ebadına, yazı tipine, kenar boşluklarına ve bölüm başlıklarına göre sayfalandırılması.
Forma, Künye, ISBN ve Bandrol
Forma: 16 sayfalık baskı birimi. Künye: Kitabın iç kapağındaki yasal/editör/baskı bilgileri. ISBN: Uluslararası standart kitap numarası. Bandrol: Kültür Bakanlığı güvenlik etiketi.
Tam Başvuru Tablosu (32 Terim)
Yazarlar için 32 temel yayıncılık ve editörlük kavramı
Dosya hazırlığından sözleşmeye, dizgiden matbaaya kadar karşılaşacağınız tüm teknik terimlerin hızlı başvuru tablosu:
| Terim | Kategori | Yayıncılık ve Editörlükteki Tanımı |
|---|---|---|
| 1. İlk Okuma (Ön Değerlendirme) | Editoryal | Ham taslağın baştan sona okunarak kurgu, dil, karakter ve yayın potansiyelini analiz eden yazılı rapor hazırlanması. |
| 2. Lektör | Editoryal | Yayınevlerine gelen aday dosyaları okuyup basıma uygun olup olmadığına dair ön değerlendirme raporu yazan uzman. |
| 3. Gelişim Editörlüğü (Yapısal Editörlük) | Editoryal | Olay örgüsü, bölüm dizilimi, karakter gelişimi, anlatım temposu ve argüman bütünlüğü üzerinde yapılan makro çalışma. |
| 4. Redaksiyon (Metin Düzenleme) | Editoryal | Anlatım bozukluklarının, cümle düşüklüklerinin, gereksiz tekrarların ve üslup tutarsızlıklarının yazarın sesi korunarak düzeltilmesi. |
| 5. Redaktör | Editoryal | Metni dil, anlatım akıcılığı, kavram birliği ve yazım kuralları bakımından yayına hazırlayan editör. |
| 6. Tashih (Düzelti) | Editoryal | Metindeki yazım (imla), noktalama, harf ve dizgi hatalarının düzeltilmesi işlemi. |
| 7. Musahhih (Düzeltmen) | Editoryal | Geleneksel yayıncılıkta metnin imla, noktalama ve prova tashihini yapan uzman. |
| 8. Son Okuma (Baskı Öncesi Kontrol) | Editoryal | Mizanpajı tamamlanmış PDF prova üzerinde matbaaya gitmeden hemen önce yapılan son harf, tireleme ve sayfa düzeni kontrolü. |
| 9. Değişiklikleri İzle (Track Changes) | Teknik | Microsoft Word’de editörün yaptığı her düzeltmeyi ve kenar notunu yazarın görmesini, onaylamasını veya reddetmesini sağlayan özellik. |
| 10. Sinopsis | Yayına Hazırlık | Yayınevi editörüne sunulan; kitabın ana çatışmasını, gelişimini ve finalini (sürpriz son dahil) 1–2 sayfada anlatan özet. |
| 11. Arka Kapak Yazısı (Blurb) | Yayına Hazırlık | Kitabın arka kapağında yer alan, sonu açık etmeden okurda merak uyandıran 120–180 kelimelik tanıtım metni. |
| 12. Yazar Danışmanlığı (Kitap Koçluğu) | Editoryal | Henüz yazım aşamasındaki yazarla düzenli toplantılar yaparak kitap planını ve yazma disiplinini kurma süreci. |
| 13. Kurgu Boşluğu (Plot Hole) | Edebi Terim | Roman veya öyküde olayların iç mantığıyla çelişen, açıklanmamış veya unutulmuş senaryo/olay örgüsü açığı. |
| 14. Karakter Arkı (Character Arc) | Edebi Terim | Kahramanın kitabın başından sonuna kadar yaşadığı olaylar sonucunda geçirdiği içsel ve davranışsal dönüşüm. |
| 15. Anlatıcı Bakış Açısı (POV) | Edebi Terim | Olayların kimin gözünden ve hangi şahıs kipiyle (birinci tekil, üçüncü tekil, tanrısal/hâkim bakış) anlatıldığı. |
| 16. Anakronizm | Edebi Terim | Tarihî veya dönem kurgularında o döneme ait olmayan bir nesne, kavram veya dil kullanımının sehven yer alması. |
| 17. Mizanpaj (İç Dizgi / Sayfa Düzeni) | Tasarım / Baskı | Word metninin InDesign gibi programlarla kitap boyutuna, yazı tipine ve kenar boşluklarına göre sayfalandırılması. |
| 18. Dul ve Yetim Satır (Widow / Orphan) | Tasarım / Baskı | Mizanpajda bir paragrafın tek bir satırının sayfa başında veya sayfa sonunda tek başına asılı kalması hatası. |
| 19. Forma | Baskı / Matbaa | Matbaacılıkta büyük tabaka kâğıdın katlanmasıyla oluşan 16 sayfalık standart baskı birimi. |
| 20. Künye Sayfası | Yasal / Baskı | Kitabın iç kapağının arkasında yer alan; yazar, editör, yayınevi, ISBN, baskı tarihi ve matbaa bilgilerini içeren yasal sayfa. |
| 21. ISBN | Yasal / Baskı | Uluslararası Standart Kitap Numarası; Türkiye’de Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen 13 haneli benzersiz kitap kimliği. |
| 22. Bandrol | Yasal / Baskı | Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereğince korsanla mücadele için her basılı kitaba yapıştırılan bakanlık güvenlik etiketi. |
| 23. Derleme Nüshası | Yasal / Baskı | Basılan her kitaptan yasal zorunluluk gereği Millî Kütüphane ve belirlenen devlet kütüphanelerine teslim edilen nüshalar. |
| 24. Tiraj (Baskı Adedi) | Yayıncılık | Bir kitabın tek bir baskıda (edisyonda) matbaada kaç adet basıldığını gösteren sayı. |
| 25. Edisyon (Basım) | Yayıncılık | Kitabın gözden geçirilmiş, genişletilmiş veya yeniden basılmış her bir yayın sürümü. |
| 26. Telif (Yayın) Sözleşmesi | Yasal / Yayıncılık | Yazar ile yayınevi arasında imzalanan; mali hak devri süresini, telif oranını ve baskı adedini belirleyen hukuki sözleşme. |
| 27. Doğrudan Yayıncılık (Self-Publishing / KDY) | Yayıncılık | Yazarın geleneksel yayınevi seçici kurulunu beklemeden kendi kitabını KDY gibi platformlar veya bireysel ISBN ile yayımlaması. |
| 28. İSNAD Atıf Sistemi | Akademik | Türkiye’de özellikle ilahiyat ve sosyal bilimlerde yaygın kullanılan standart akademik dipnot ve kaynakça yazım sistemi. |
| 29. APA / Chicago Atıf Sistemi | Akademik | Uluslararası akademik yayıncılıkta metin içi (Yazar, Yıl) veya dipnotlu kaynak gösterme standartları. |
| 30. Dizin (İndeks) | Akademik / Kurgu Dışı | Araştırma ve inceleme kitaplarının sonunda yer alan; kavram, kişi ve yer adlarının hangi sayfalarda geçtiğini gösteren alfabetik liste. |
| 31. Takdim / Ön Söz / Sunuş | Kitap Bölümü | Kitabın ana metninden önce yer alan; eserin yazılış amacını veya önemini anlatan giriş yazısı (yazara aitse Ön Söz, başkasına aitse Sunuş/Takdim). |
| 32. EPUB (E-Kitap Formatı) | Dijital Yayıncılık | Ekran boyutuna göre metnin kendiliğinden aktığı uluslararası standart dijital kitap dosya biçimi. |
Ücretsiz Örnek Değerlendirme
İlk 5 sayfanız için ücretsiz editör bakışı
Dosyanızın hangi aşamada olduğundan emin değilseniz veya çalışma biçimimizi görmek istiyorsanız, eserinizin ilk 5 sayfasını teklif formu üzerinden bize gönderin; örnek değerlendirmemizi ve yol haritası önerimizi ücretsiz paylaşalım.
“Önce tanışalım, metninizin dilini birlikte dinleyelim; kararınızı örnek çalışmayı gördükten sonra verin.”
Editör Bakış
Son söz
Kavramlar arasında kaybolmayın, birlikte ilerleyelim
Eserinizi ve beklentinizi kısaca anlatın; size özel kapsamı ve teklifi hazırlayalım.